Nadere subsidieregels Restauratie Monumenten 2022-2023 (vervallen)

De regeling was bedoeld voor eigenaren van een rijksmonument of gemeentelijk beschermd monument in Limburg met een urgente restauratieopgave: de bouwkundige staat was zo slecht dat omvangrijk herstel nodig was, aangetoond met een inspectierapport van Stichting Monumentenwacht Limburg. Doel was de cultuurhistorische waarde van het monument te behouden, met twee nieuwe voorwaarden: het project moest de lokale gemeenschap betrekken en het verhaal van het monument actief uitdragen. Woonhuizen, pastorieën en kerken die nog in gebruik zijn voor de eredienst kwamen niet in aanmerking.

Je kreeg maximaal 30% van de subsidiabele kosten met een maximum van € 300.000. Was het monument openbaar toegankelijk, dan kon dat oplopen tot 40% en € 400.000. Het minimale subsidiebedrag was € 24.000, en de subsidiabele kosten moesten minimaal € 80.000 bedragen.

Aanvragen ging met het digitale aanvraagformulier van de provincie Limburg, in te dienen via eHerkenning (organisaties) of DigiD (particulieren), samen met onder meer een projectplan, een STABU-begroting en het inspectierapport. Vanwege de complexiteit adviseerde de provincie om vooraf een vooroverleg te plannen.

Je viel af als je niet aan een van deze harde eisen voldeed:

• Je bent geen eigenaar. Alleen de eigenaar (natuurlijke persoon of rechtspersoon) van het monument kon aanvragen.
• Verkeerd type monument. Het moest gaan om een rijksmonument of een gemeentelijk beschermd monument (of een deel daarvan), gelegen in de provincie Limburg.
• Woonhuis, pastorie of actieve kerk. Een monumentaal woonhuis (oorspronkelijke functie: bewoning, volgens het monumentenregister van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed) kwam niet in aanmerking. Ook een pastorie niet. Een kerk die nog in gebruik is voor de openbare eredienst viel ook af; een kerk die niet meer voor de eredienst wordt gebruikt mocht wel.
• Geen urgente restauratieopgave. Dit moest blijken uit een actueel inspectierapport van Stichting Monumentenwacht Limburg, op het moment van indienen maximaal 2 jaar oud. Bij een 6-delige NEN 2767-score golden de scores 4 (matig), 5 (slecht) en 6 (zeer slecht) als urgent; bij het 4-delige Inspectiehandboek van Monumentenwacht golden de scores matig en slecht als urgent.
• Geen maatschappelijke inbedding. Het project moest de lokale gemeenschap betrekken bij totstandkoming en/of uitvoering, én het verhaal van het monument in zijn omgeving actief uitdragen.
• Niet startklaar. Eventueel benodigde vergunningen moesten al verleend en onherroepelijk zijn op het moment van aanvragen.
• Geen duurzame functie na restauratie. Het monument moest na de restauratie een duurzame economische, toeristische en/of maatschappelijke functie hebben.
• Te klein project. De totale subsidiabele kosten moesten minimaal € 80.000 bedragen.
• Te laag subsidiebedrag. Als het berekende subsidiebedrag onder € 24.000 bleef, werd de aanvraag afgewezen.
• Dubbele financiering. Afwijzing als de Provincie Limburg het project al op een andere manier financierde of had gefinancierd, als er al een SIM-onderhoudssubsidie van het Rijk voor dezelfde activiteit liep of was toegekend, of als voor hetzelfde monument, erfgoedensemble of een van de monumenten daarbinnen al subsidie was ontvangen vanuit deze regeling of de voorganger 2020-2022.
• Te laat. Aanvragen die na 31 oktober 2023 bij Gedeputeerde Staten binnenkwamen, werden niet meer behandeld.

Wat viel wel onder de subsidiabele kosten

• Restauratiewerkzaamheden volgens de Leidraad. Dit is een uitgebreide lijst met tientallen kostenposten, onderverdeeld naar bouwdeel (metselwerk, dakbedekking, kozijnen, natuursteen, stukadoorwerk, glas-in-lood, etc.). Steeds geldt: de werkzaamheden moeten strekken tot instandhouding, sober en doelmatig zijn, technisch noodzakelijk zijn en gericht op maximaal behoud van monumentale waarden. Behoud gaat voor herstel, herstel voor vervanging, vervanging voor reconstructie (reconstructie is in beginsel niet subsidiabel).
• Landschappelijke kwaliteitsverbetering in de directe omgeving van het monument, mits die het historische erfgoedensemble versterkt en alleen in combinatie met restauratiekosten aan het gebouwde monument. Maximaal 10% van de subsidiabele restauratiekosten aan het gebouwde monument.
• Coördinatievergoeding (hoofd)aannemer: maximaal 3% van de kosten van de apart aanbestede subsidiabele werkzaamheden.
• Keuring van materialen, bouwstoffen en grond, mits noodzakelijk en uitgevoerd door een bekwaam keuringsinstituut.
• Verzekeringspremie (CAR-verzekering): maximaal 0,4% van de subsidiabele kosten.
• Opslagkosten bouwplaats (algemene bouwplaatskosten, algemene kosten, winst en risico): bij ingrijpende werkzaamheden maximaal 20% gezamenlijk (opgebouwd uit gemiddeld 9% ABK, 7% AK en 3% W&R).
• Onvoorziene werkzaamheden: maximaal 5%.
• Zelfwerkzaamheid: kosten van materialen, huur/afschrijving materieel en arbeidsuren van de eigenaar of zijn personeel, maar alleen als die uren zijn gemaakt in het kader van een door de eigenaar gedreven onderneming én achteraf aantoonbaar zijn (bijvoorbeeld met een accountantsverklaring). "Doe-het-zelf"-uren van eigenaar of vrijwilliger buiten een onderneming zijn niet subsidiabel.
• Architecten- en plankosten voor het opstellen van het instandhoudingsplan: subsidiabel tot een maximum volgens de honorariumtabel, die afloopt van 3,43% (bij kosten tot € 50.000) tot 1,66% (vanaf € 2.000.000).
• Begeleidingskosten tijdens de uitvoering: subsidiabel tot een maximum volgens een aflopende tabel van 7,86% (tot € 50.000) tot 3,81% (vanaf € 2.000.000).
• Toeslag voor aanvullende stukken (tekeningen, rapporten) bij ingrijpender werk: van 15% (tot € 50.000 aan opstel- en begeleidingskosten) aflopend naar 10% (vanaf € 250.000).
• Overige kosten: abonnementen (Monumentenwacht, bliksembeveiliging, brandbeveiliging), accountantsonderzoek (tot maximaal € 5.000, mits opgelegd bij de beschikking), bouw- en kleurhistorisch onderzoek, tuinhistorisch onderzoek, specifieke technische onderzoeken en specialistische werkzaamheden door derden.
• Legeskosten voor de omgevingsvergunning: maximaal 1,5% van de subsidiabele kosten.
• Btw: maximaal 21%, tenzij fiscaal verrekenbaar.
• Prijsindexering: maximaal 3% per jaar, cumulatief.
• Aanvullende tekeningen (detail-, uitvoerings- en werktekeningen), mits nodig voor beoordeling of correcte uitvoering, tot het maximum uit de toeslagtabel.
• Arbo-voorzieningen van meer permanente aard (loopbruggen, ladderhaken, dakluiken) voor veilig inspecteren en uitvoeren.
• Voor groene monumenten: alleen onderhoud met "prioriteit 1" (hoofdstructuur en aangetoonde kernwaarden) is subsidiabel; zie hieronder wat juist niet meetelt.

Wat viel expliciet niet onder de subsidiabele kosten

• Herbestemmingskosten (kosten voor aanpassingen door functieverandering).
• Kosten van installaties.
• Isolatiekosten (energiezuiniger maken).
• Kosten die al zijn gemaakt of aangegaan vóór indiening van de aanvraag, met uitzondering van legeskosten en planvormingskosten.
• Onderhoud aan groen erfgoed met prioriteit 1 en 2, en restauratie aan groen erfgoed met prioriteit 2 (dit valt onder een andere afbakening dan hierboven bij "wel subsidiabel" genoemd; alleen onderhoud prioriteit 1 aan groene monumenten is dus subsidiabel, verder niets).
• Precario en andere gemeentelijke heffingen, milieuheffingen, renteverlies, financiering, notaris en afsluitprovisie.
• Werkzaamheden die niet in de Leidraad zijn opgenomen.
• Werkzaamheden voor zover al aangevangen of voltooid vóór de subsidieverlening.
• Werkzaamheden die voortvloeien uit veranderd gebruik, comfortverbetering of verfraaiing.
• Kosten voor informatie aan bezoekers (informatieborden) en het toegankelijk maken/ontsluiten van het monument voor het publiek.
• Losse interieuronderdelen (meubilair, gordijnen, schilderijen en dergelijke) en werkzaamheden daaraan.
• Diverse specifieke uitsluitingen per bouwdeel, zoals: impregneren van gevelmetselwerk, natuursteen of kunststeen; isolerende beglazing; periodiek reinigen/wassen van ramen of schilderwerk; extra veiligheidsvoorzieningen zoals dievenklauwen; brandwerende voorzieningen aan metaalconstructies; doormelding aan een meldkamer (abonnement, lijnhuur) bij brandmeld- en inbraakbeveiligingsinstallaties; vervanging van bedrading bij elektrotechnische installaties; en bij groene monumenten onder meer VTA-onderzoek en opkronen van bomen vanwege verkeer.

Kosten van werkzaamheden die niet met naam in de Leidraad worden genoemd, komen dus niet voor subsidie in aanmerking, ook al lijken ze op iets wat wel genoemd wordt.

Basispercentage en -maximum. Het subsidiebedrag was maximaal 30% van de totale subsidiabele kosten, met een maximum van € 300.000 per aanvraag.

Verhoogd percentage bij openbare toegankelijkheid. Was het monument (of erfgoedensemble) aantoonbaar openbaar toegankelijk, dan kon het percentage omhoog naar 40% van de subsidiabele kosten, met een maximum van € 400.000 per aanvraag. "Openbaar toegankelijk" betekende volgens de regeling: het monument en zijn omgeving staan open voor iedereen, waarbij bezoekers en de lokale gemeenschap laagdrempelig gebruik kunnen maken van de ruimtes voor gemeenschappelijke doeleinden. Een substantieel deel (meer dan 50% van de ruimten, of onderdelen met grote cultuurhistorische waarde zoals een historische ontvangstruimte) moest dan meer dan zes maanden per jaar open staan.

Ondergrens. Subsidies onder € 24.000 werden niet verstrekt, ook niet als 30% of 40% van de kosten daaronder uitkwam.

Ondergrens subsidiabele kosten. Om überhaupt in aanmerking te komen, moesten de totale subsidiabele kosten van het project minimaal € 80.000 bedragen.

Extra ruimte voor landschappelijke kwaliteitsverbetering. Bovenop de restauratiekosten aan het gebouwde monument kon je ook kosten voor landschappelijke kwaliteitsverbetering in de directe omgeving meenemen, mits die het historische erfgoedensemble versterkten en gecombineerd werden met restauratie aan het gebouw. Deze kosten telden mee tot maximaal 10% van de subsidiabele restauratiekosten aan het gebouwde monument.

Rekenvoorbeeld op basis van de regeling: bij € 200.000 subsidiabele kosten en het basispercentage van 30% kwam je op € 60.000 subsidie. Was het monument openbaar toegankelijk, dan kon dat oplopen tot € 80.000 (40%). Bij een heel groot project van bijvoorbeeld € 1.500.000 subsidiabele kosten liep je tegen het maximum aan: 30% zou € 450.000 zijn, maar het plafond van € 300.000 (of € 400.000 bij toegankelijkheid) gold dan als hard maximum.

De landschappelijke kwaliteitsverbetering had geen apart subsidiepercentage; die kosten vielen onder dezelfde 30%/40%-regeling en dezelfde maxima als de restauratiekosten.

Naast het subsidiebedrag stelden Gedeputeerde Staten voor de looptijd van de regeling een subsidieplafond vast voor het totale beschikbare budget. Hoe dat plafond werd verdeeld tussen aanvragen, stond apart gepubliceerd op de subsidieplafondpagina van de provincie.

Stap 1: Vooroverleg (dringend geadviseerd, geen harde eis)

Vanwege de complexiteit van het beleidsterrein adviseerde de provincie om vóór het indienen een vooroverleg te plannen. Dit regelde je met het vooroverlegformulier Restauratie Monumenten 2022-2023, te vinden op de website van de provincie Limburg bij deze regeling. In dit overleg kwamen onder meer aan de orde: wie de aanvraag indient (eigenaar of gemachtigde), het gevraagde subsidiebedrag, een omschrijving van het project, de planning, en vooral de invulling van de twee "zachte" criteria: hoe je de lokale gemeenschap betrekt en hoe je het verhaal van het monument uitdraagt.

Stap 2: Aanvraag indienen

De aanvraag kon alleen bij Gedeputeerde Staten worden ingediend met het standaard digitale aanvraagformulier van de provincie Limburg (te vinden onder Subsidies > Actuele subsidieregelingen). Indienen kon:

• digitaal via eHerkenning (voor organisaties) of DigiD (voor particulieren), of
• per post naar Gedeputeerde Staten van Limburg, Cluster Subsidies, Postbus 5700, 6202 MA Maastricht.

Een aanvraag per e-mail was niet mogelijk. Het formulier moest volledig ingevuld en rechtsgeldig ondertekend zijn en voorzien van alle bijlagen die op het formulier stonden vermeld. Voor de datum van ontvangst gold de ontvangststempel van de provincie, of bij digitale aanvragen de datum van digitale ontvangst.

Verplichte bijlagen bij de aanvraag, volgens de checklist:

• Projectplan: beschrijving van het restauratieproject, opgesteld door de aanvrager (eigenaar) of diens adviseur.
• Gespecificeerde STABU-begroting: begroting volgens het STABU-format, meestal opgesteld door de architect/bouwkundige.
• Inspectierapport van Stichting Monumentenwacht Limburg, niet ouder dan 2 jaar, dat de urgente restauratieopgave aantoont.
• Vergunningen: de benodigde (verleende en onherroepelijke) vergunningen; als er geen vergunning nodig is, moet dat worden aangetoond met een brief van de betreffende gemeente.
• Plan voor het vertellen van het verhaal van het monument: beschrijving hoe je dit actief gaat uitdragen.
• Plan voor het betrekken van de lokale gemeenschap: beschrijving van de aanpak.
• Liquiditeitsbehoefte: alleen verplicht bij aanvragen van € 125.000 of meer.

Optionele bijlagen, indien van toepassing:

• Machtiging: als een gemachtigde in plaats van de eigenaar de aanvraag indient (moet door de eigenaar ondertekend zijn om de gemachtigde te machtigen).
• Bewijs van financiering door derden: als er cofinanciering is.
• Plan voor openbare toegankelijkheid: als je aanspraak wilt maken op het verhoogde percentage (40%) en maximumbedrag (€ 400.000).

Deadline

De aanvraag moest uiterlijk op 31 oktober 2023 zijn ontvangen door Gedeputeerde Staten. Aanvragen konden worden ingediend vanaf de inwerkingtreding van de regeling op 14 maart 2022.

Let op: de checklist benadrukt dat je aan het doorlopen van de checklist of het vooroverleg geen enkele verwachting kunt ontlenen over de uiteindelijke besluitvorming.

Beoordeling

Aanvragen werden beoordeeld door Gedeputeerde Staten van Limburg. Wel gold een subsidieplafond voor de looptijd van de regeling, vastgesteld door Gedeputeerde Staten; de wijze van verdeling van dat plafond stond apart gepubliceerd op de subsidieplafondpagina van de provincie.

Een aanvraag werd afgewezen als niet aan alle criteria uit artikel 4 werd voldaan, als de aanvraag niet door de juiste aanvrager (de eigenaar) was ingediend, als het project niet aansloot bij de doelstelling van de regeling, als het te verstrekken bedrag onder € 24.000 bleef, bij een uitgesloten monumenttype (woonhuis, pastorie, actieve kerk), bij dubbele financiering, bij een te late aanvraag, of als voor de activiteit al een SIM-onderhoudssubsidie van het Rijk liep of was toegekend.

Verplichtingen tijdens de looptijd

Na toekenning golden de volgende verplichtingen voor de subsidieontvanger:

• Binnen zes maanden na ontvangst van de subsidiebeschikking moest daadwerkelijk gestart worden met de feitelijke restauratiewerkzaamheden.
• SROI-verplichting bij projecten van minimaal drie maanden looptijd en minimaal € 200.000 subsidiabele kosten: 2% van de subsidiabele kosten moest worden ingezet voor werkgelegenheid van specifieke doelgroepen (werklozen/werkzoekenden, met werkloosheid bedreigde inwoners, WSW-ers, of ROP-Zuid-leerlingen). Kon dit niet worden toegepast, dan moest dat bij de aanvraag onderbouwd worden, waarna Gedeputeerde Staten konden besluiten van deze verplichting af te wijken.
• Onderhoud na afronding: het monument moest na de restauratie in goede staat van onderhoud worden gehouden.

Uitbetaling en vaststelling

Wel vroeg de checklist bij het vooroverleg al naar de "prognose van de liquiditeitsbehoefte (gewenste voorschotten) gedurende de looptijd van het project", en was een liquiditeitsprognose als bijlage verplicht bij aanvragen van € 125.000 of meer.

De hardheidsclausule (artikel 12) gaf Gedeputeerde Staten de ruimte om in gevallen waarin de regeling niet voorzag zelf te beslissen, en om van een bepaling af te wijken als toepassing daarvan tot kennelijke onbillijkheden zou leiden.