Meerjarige Missiegedreven Innovatie Programma's (MMIP)

Er waren twee deelregelingen: "Versnelling energierenovaties in de gebouwde omgeving" (budget € 18,5 miljoen) en "Duurzame warmte en koude in de gebouwde omgeving" (budget € 21,5 miljoen). Beide waren onderdeel van het Klimaatakkoord en stonden open van 15 april tot en met 10 september 2019.

De regeling was gericht op kennisinstellingen en ondernemingen in de bouwsector die samen, in een consortium van minimaal 4 ondernemingen, wilden werken aan betaalbare en opschaalbare technieken voor aardgasvrije woningen: goedkopere renovaties en goedkopere, compactere warmtepompsystemen en warmte-opslag.

Je vroeg subsidie aan met een uitgewerkt innovatieplan (minimaal € 2.000.000 subsidie per aanvraag) dat paste binnen de doelstellingen van één of beide MMIP's. RVO beoordeelde de voorstellen als tender: de beste plannen kregen subsidie, op volgorde van rangschikking, tot het budget op was.

Vier projecten kregen destijds subsidie toegekend: WarmingUp (TNO), Helena all-electric Energieconcept (Helena Sustainable Innovations), Future Factory (Factory Zero) en Integrale Energietransitie Bestaande Bouw (TNO), met verleende subsidies tussen ruim € 1,6 miljoen en ruim € 14,5 miljoen.

Omdat de regeling gesloten is, is deze informatie alleen nog relevant voor lopende verplichtingen (rapportage, wijzigingen, vaststelling) van bestaande subsidieontvangers.

Je viel af als je niet aan de volgende harde eisen voldeed:

• Geen consortium van minimaal 4 ondernemingen. Alleen een consortium kon een uitgewerkt voorstel indienen. Dat consortium moest minimaal 4 ondernemingen bevatten die niet onderling in een groep verbonden waren. Een individuele onderneming of kennisinstelling kon dus niet zelfstandig aanvragen.
• Geen tijdige vooraanmelding. Je moest vóór 15 april 2019, 17.00 uur een vooraanmelding hebben ingediend bij RVO en daarover advies hebben ontvangen. Zonder deze vooraanmelding kon je geen uitgewerkt voorstel indienen.
• Aanvraag te laat of incompleet. De volledige subsidieaanvraag moest vóór 10 september 2019, 17.00 uur compleet en ondertekend binnen zijn. Er was geen hersteltermijn na sluiting: incomplete aanvragen werden afgewezen, ook als het om een klein ontbrekend machtigingsformulier van één deelnemer ging.
• Werkzaamheden al gestart. De activiteiten mochten niet zijn gestart vóór indiening van het uitgewerkte voorstel, en moesten uiterlijk op 1 maart 2020 van start gaan. Ook mocht je nog geen verplichtingen zijn aangegaan voor de kosten, ook niet als die nog niet betaald waren.
• Looptijd langer dan 5 jaar. Het project moest binnen 5 jaar met het consortium worden uitgevoerd.
• Subsidieaanvraag onder € 2.000.000. Je moest minimaal € 2 miljoen subsidie aanvragen; kleinere voorstellen kwamen niet in aanmerking.
• Geen vaste inrichting in Nederland. Ondernemingen die subsidie aanvroegen, moesten op het moment van betaling (destijds: december 2019) een vaste inrichting of dochteronderneming in Nederland hebben. Een postbusadres was niet voldoende.
• Volledige uitbesteding. Je kon het innovatieplan niet volledig uitbesteden aan derden: inhuur van derden telde niet als samenwerking voor eigen rekening en risico.
• Provincies en gemeenten. Deze mochten wel meedoen in een project, maar konden zelf geen subsidie ontvangen.
• Onevenwichtige samenwerking. Een zeer onevenwichtige samenwerking in financiële of inhoudelijke bijdragen kon leiden tot afwijzing, of tot een te lage score op het criterium "kwaliteit van het innovatieplan".
• Totale steun per onderneming boven € 15 miljoen. Dit maximum uit het steunkader mocht niet overschreden worden.
• Voorstel past niet bij de MMIP-doelen. Je voorstel moest passen binnen de beschrijving van MMIP Versnelling energierenovaties en/of MMIP Duurzame warmte en koude in de gebouwde omgeving. Voorstellen gericht op afgifte-, ventilatie- en tapwatersystemen kregen voor deze oproep expliciet geen financiële ondersteuning.

Ook als onderzoeksorganisatie deelnam aan het consortium gold een extra eis: vóór start van de activiteiten moest een samenwerkingsovereenkomst gesloten zijn met afspraken over kostenbijdrage, risicoverdeling, resultaatverspreiding en intellectueel eigendom.

Industrieel onderzoek en experimentele ontwikkeling (inclusief pilots)

Voor deze twee typen activiteiten kwamen de volgende kostensoorten in aanmerking:

• Loonkosten. Je mocht kiezen uit drie methodieken: de integrale kostensystematiek (voorwaarden op de RVO-subsidiespelregels), de systematiek loonkosten plus 50% opslag, of een vast uurtarief van € 60,00.
• Kosten van aangeschafte machines en apparatuur.
• Kosten van verbruikte materialen en hulpmiddelen.
• Kosten van uitbesteding (kosten derden). Uitbesteding aan een derde partij was mogelijk, mits vastgelegd in een uitbestedingsovereenkomst. Volledige uitbesteding van het hele innovatieplan was niet toegestaan: de aanvrager moest zelf werkzaamheden uitvoeren.

Niet subsidiabel onder IO of EO waren onder meer: de kosten voor een controleverklaring, binnenlandse reiskosten, administratief projectmanagement en kennisverspreiding.

Onderscheid IO en EO

Bij industrieel onderzoek (IO) doe je nieuwe kennis en vaardigheden op om een nieuw product, proces of dienst te ontwikkelen, of bestaande aanmerkelijk te verbeteren. Dit omvat ook de bouw van prototypes in een laboratoriumomgeving of pilotlijnen voor validatie van generieke technologie.

Experimentele ontwikkeling (EO) staat dichter bij de markt: je combineert bestaande kennis en vaardigheden om een nieuw of verbeterd product, proces of dienst te ontwikkelen. Dit kan de bouw van prototypes, demonstraties, pilotontwikkeling, testen en validatie omvatten. Ook de ontwikkeling van een commercieel bruikbaar prototype of pilot valt hieronder, als die te duur is om alleen voor demonstratie te produceren.

Routinematige of periodieke wijzigingen van bestaande producten, productielijnen, fabricageprocessen of diensten telden niet als IO of EO, ook niet als het verbeteringen waren.

Let op het verschil tussen demonstratie en experimentele ontwikkeling: blijft de installatie na het project in gebruik, dan is het een demonstratieproject; wordt de installatie gedemonteerd of stilgezet, dan is er mogelijk sprake van experimentele ontwikkeling.

Overige activiteiten

Activiteiten die bijdragen aan de doelen van een MMIP, maar niet kwalificeren als IO of EO, konden subsidie krijgen via de algemene de-minimisverordening (of, zeer uitzonderlijk, een ander artikel dan artikel 25 van de groepsvrijstellingsverordening). Voor dit type activiteiten moest bij de aanvraag altijd een getekende de-minimisverklaring worden meegestuurd; dit gold voor alle deelnemers die geen onderzoeksorganisatie waren (ook een stichting kon als onderneming kwalificeren). Voor onderzoeksorganisaties gold dit bijvoorbeeld voor kennisverspreiding, administratief programmamanagement en human capital agenda-activiteiten.

Het maximum voor overige activiteiten via de-minimissteun was € 200.000 per zelfstandige onderneming over 3 opeenvolgende belastingjaren.

Onvoorziene activiteiten

Je mocht tot maximaal 10% van de opgevoerde kosten reserveren voor onvoorziene, niet vooraf geplande activiteiten die wél nodig waren om de doelen van het innovatieplan te realiseren. Deze post was niet bedoeld om overschrijdingen op al voorziene activiteiten te compenseren. Voordat je dit budget aansprak, moest je eerst goedkeuring van RVO krijgen op de betreffende activiteiten, en deze moesten zelf weer kwalificeren als IO, EO of overige activiteit (met de-minimisverklaring waar relevant). Vond RVO opgevoerde kosten niet subsidiabel, dan kon de post onvoorziene activiteiten naar beneden worden bijgesteld.

Onderzoeksorganisaties: economisch versus niet-economisch

Onderzoeksorganisaties konden subsidie krijgen voor niet-economische activiteiten, zoals onafhankelijk O&O (ook in samenwerkingsverband) en verspreiding van onderzoeksresultaten. Hiervoor moesten ze een gescheiden boekhouding voeren ten opzichte van eventuele economische activiteiten (meestal contractresearch).

Wat expliciet niet werd ondersteund binnen deze oproep

• Voorstellen gericht op afgifte-, ventilatie- en tapwatersystemen: hiervoor bood deze oproep geen financiële ondersteuning.
• Projectvoorstellen voor diepe geothermie: die vielen onder de subsidiemodule Geo-energie.
• Projectvoorstellen voor het deelprogramma dat onder Urban Energy viel (deelprogramma 4.2): die vielen onder de subsidiemodule Urban Energy.

Verrekening bij samenloop met andere financiering

Als je al subsidie had ontvangen van een ander bestuursorgaan of de Europese Commissie voor (delen van) hetzelfde project, werd dat bedrag verrekend met je subsidie of met de subsidiabele kosten. Andere Rijkssubsidies werden in mindering gebracht op de subsidie uit deze regeling; SDE+, Horizon 2020 en bijdragen van provincies, gemeenten en waterschappen niet automatisch.

Minimum en maximum per aanvraag

Je moest minimaal € 2.000.000 subsidie aanvragen. Er was geen maximum subsidie per project vastgesteld, maar de totale steun per onderneming (over alle projecten heen) mocht niet meer zijn dan € 15 miljoen, vanwege het toepasselijke Europese steunkader.

Subsidiepercentages naar type activiteit en organisatie

• Industrieel onderzoek (IO): 50% voor ondernemingen, 80% voor onderzoeksorganisaties (bij niet-economische activiteiten).
• Experimentele ontwikkeling (EO): 25% voor ondernemingen, 80% voor onderzoeksorganisaties (bij niet-economische activiteiten).
• Overige activiteiten (via de-minimissteun): 50%, zonder opslagen.

Opslagen op IO/EO voor ondernemingen

• Kleine onderneming: +20 procentpunten.
• Middelgrote onderneming: +10 procentpunten.
• Samenwerking met een onderzoeksorganisatie die minimaal 10% van de subsidiabele projectkosten draagt en publicatierecht heeft: +10 procentpunten. Deze opslagen zijn te combineren, zolang de wettelijke maxima uit het steunkader niet overschreden worden.

Beschikbaar budget per programma

• MMIP Versnelling energierenovaties in de gebouwde omgeving: € 18,5 miljoen.
• MMIP Duurzame warmte en koude in de gebouwde omgeving: € 21,5 miljoen. Voor de helft van deze middelen gold destijds een begrotingsvoorbehoud (klimaatenveloppe 2020).

Overige activiteiten (de-minimis)

Voor overige activiteiten die niet als IO of EO kwalificeren, gold een maximum van € 200.000 steun per zelfstandige onderneming over 3 opeenvolgende belastingjaren.

Onvoorziene activiteiten

Je mocht tot maximaal 10% van de opgevoerde kosten reserveren voor onvoorziene activiteiten, mits vooraf goedgekeurd door RVO en kwalificerend als IO, EO of overige activiteit.

Verrekening met andere subsidies

Kreeg je al subsidie van een ander bestuursorgaan of de Europese Commissie voor hetzelfde project? Dan werd dat bedrag verrekend met de subsidie of de subsidiabele kosten. Andere subsidies vanuit het Rijk werden in mindering gebracht; SDE+, Horizon 2020 en bijdragen van provincies, gemeenten en waterschappen niet bij voorbaat.

Stap 1: Vooraanmelding (uiterlijk 15 april 2019, 17.00 uur)

Als consortium meldde je je beknopt aan via het eLoket van RVO. Je gaf aan: aan welk (deel van een) MMIP je invulling wilde geven, wat je voorgestelde invulling behelsde, welke resultaten je wilde bereiken, wie de uitvoerende partijen waren, wat de verwachte kosten waren en hoeveel subsidie je dacht nodig te hebben. Hiervoor gebruikte je het format op de RVO-website.

Stap 2: Beoordeling vooraanmelding

Een commissie van onafhankelijke experts beoordeelde je vooraanmelding aan de hand van de voorwaarden en gaf eventueel verbeter- of aandachtspunten voor je consortium of voorstel, en kon wijzen op mogelijke samenwerking met andere consortia.

Stap 3: Indienen uitgewerkt voorstel (uiterlijk 10 september 2019, 17.00 uur)

Je werkte de vooraanmelding uit tot een definitief voorstel en diende dit in via het eLoket. Hiervoor had je een eHerkenningsmiddel nodig (minimaal betrouwbaarheidsniveau 1), dat je tijdig moest aanvragen omdat dit een aantal werkdagen kost. Je aanvraag bestond uit:

• Het aanvraagformulier. Ingevuld en ondertekend met een digitale handtekening (eHerkenning) door jezelf of een intermediair. Bij een intermediair moest je diens machtiging apart als bijlage toevoegen.
• Bijlage 1: Machtigingsformulier (per deelnemer). Elke deelnemer in het samenwerkingsverband ondertekende dit formulier om de penvoerder te machtigen voor de aanvraag en correspondentie. Ontbrak het formulier van één deelnemer, dan werd het gehele innovatieplan afgewezen (tenzij je die deelnemer eruit haalde).
• Bijlage 2: Innovatieplan. Ingevuld volgens het model innovatieplan van RVO; hierop werd de aanvraag inhoudelijk beoordeeld. Essentiële informatie moest in het plan zelf staan; uitwerkingen en toelichtingen mochten in bijlagen.
• Bijlage 3: Begroting. Ingevuld op basis van het RVO-begrotingsmodel, met begrotingen per project (niet alleen op innovatieplanniveau) omdat kosten en activiteiten op projectniveau beoordeeld worden.
• Bijlage 4: Financieringsplan. Onderdeel van het model innovatieplan en de model begroting; hierin onderbouw je hoe je eigen aandeel (het niet-gesubsidieerde deel) gefinancierd wordt, bijvoorbeeld met een bankverklaring, jaarverslag of businessplan.
• Bijlage 5: Mkb-toets (indien van toepassing). Via de online mkb-toets van de Europese Commissie.
• Bijlage 6: De-minimisverklaring(en). Getekend, per onderneming die overige activiteiten opvoert in de begroting.
• Bijlage 7: Overige bijlagen. Aangeraden (niet altijd verplicht): samenwerkingsovereenkomst (in concept mag ook), rapporten ter onderbouwing van technische of economische claims, offertes, toezeggingen van bank/investeerders, uitbestedingsovereenkomsten.

Stap 4: Volledigheidscontrole

RVO controleerde na binnenkomst of alle benodigde stukken aangeleverd waren. Na sluiting kreeg je geen gelegenheid meer om ontbrekende gegevens aan te vullen, vanwege het gelijkheidsprincipe van een tender.

Stap 5: Toetsing aan de formele vereisten

RVO toetste of je aanvraag aan de formele vereisten van de regeling voldeed. Voldeed je hieraan niet, dan volgde afwijzing zonder inhoudelijke beoordeling.

Stap 6: Inhoudelijke beoordeling en rangschikking

Een onafhankelijke externe expertcommissie beoordeelde en rangschikte de voorstellen op de criteria (zie sectie Voorwaarden). RVO kon om aanvullende uitleg of toelichting vragen, bijvoorbeeld via e-mail of een pitch. De beoordelingstermijn was maximaal 13 weken na sluiting van de tender, met een eenmalige mogelijke verlenging van nog eens 13 weken.

Uitkomst

De beslissing (toekenning of afwijzing) werd verwacht in december 2019, in de vorm van een schriftelijke beschikking. Bij afwijzing kon je binnen 6 weken na dagtekening bezwaar aantekenen; al gemaakte kosten kwamen bij een nieuwe indiening niet meer in aanmerking voor ondersteuning.

Wie beoordeelt en hoe lang duurt het

Na sluiting van de tender beoordeelde RVO, met advies van onafhankelijke externe experts, welke projecten aan de minimale eisen voldeden. Vervolgens werden de voorstellen op de vier rangschikkingscriteria gescored en vergeleken. Projecten die op een criterium te laag scoorden, werden afgewezen wegens onvoldoende kwaliteit. Projecten die overal voldoende scoorden, kregen subsidie in volgorde van rangschikking, tot het budget op was.

De beoordelingstermijn bedroeg 13 weken na sluiting van de tender, met een eenmalige mogelijke verlenging van nog eens 13 weken. De beslissingen en de eerste voorschotbetalingen werden verwacht in december 2019.

Uitbetaling: voorschotten

Kreeg je subsidie toegekend, dan ontving je een subsidiebeschikking met de betalingsdetails en je verplichtingen. In totaal kreeg je 90% van het subsidiebedrag als voorschot. Het eerste voorschot werd automatisch uitgekeerd binnen twee weken na verlening en na start van de activiteiten. Vervolgvoorschotten werden verdeeld op basis van de mijlpalen: binnen een mijlpaalperiode werden de kosten lineair verdeeld en binnen twee weken na de start van een nieuw kwartaal automatisch uitbetaald. De laatste 10% werd uitgekeerd na afsluiting, bij de vaststelling van het project.

Liep je project vertraging op, dan moest je dit melden en om toestemming vragen via een wijzigingsverzoek, zodat ook de bevoorschotting kon worden aangepast. Ontving je langere tijd onterecht voorschotten, dan kon RVO deze terugvorderen en een boete opleggen.

Verplichtingen tijdens de looptijd

• Een correcte, overzichtelijke administratie bijhouden van uren en gemaakte/betaalde kosten per mijlpaal.
• De activiteiten uitvoeren volgens het innovatieplan en de beschikking.
• Belangrijke wijzigingen direct melden; voor sommige wijzigingen vooraf schriftelijk toestemming vragen. De beoordelingstermijn hiervoor is 8 weken, eenmalig te verlengen met nog eens 8 weken. Doe je dit niet, dan loop je het risico dat je geen subsidie krijgt voor de gewijzigde onderdelen, of zelfs voor het hele project.
• Jaarlijks een voortgangsrapportage indienen als het project langer dan 12 maanden duurt; de rapportagedata staan in de beschikkingsbrief.
• Minimaal één inhoudelijk evaluatiemoment tijdens de looptijd met RVO en de onafhankelijke experts.
• Bij elke publicatie vermelden dat het project is uitgevoerd met subsidie van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
• Eventueel een pandrecht of andere zekerheid aan de Staat verstrekken.

Vaststelling na afloop

Na afloop van je project vraag je vaststelling van de subsidie aan, waarbij te veel of te weinig ontvangen voorschotten worden verrekend. RVO bepaalt de vaststelling op basis van de werkelijke kosten minus de opbrengsten, zoals verklaard op het vaststellingsformulier. De beoordelingstermijn hiervoor is 13 weken, eenmalig te verlengen met nog eens 13 weken. Voor subsidieaanvragen tussen € 25.000 en € 125.000 zijn de spelregels op 27 februari 2023 gewijzigd.

Bij de vaststellingsaanvraag stuur je mee: een controleverklaring (bij € 125.000 subsidie of meer per deelnemer) en een eindrapport in het verplichte format "Format eindrapport Topsector Energie" (versie juli 2024). Dit bestaat uit een vertrouwelijk eindrapport (met onder meer projectgegevens, doelstelling, uitvoering per werkpakket, knelpunten, eindresultaat en kennisverspreiding) en een openbaar eindrapport (bedoeld voor een breder publiek, door RVO gepubliceerd, met verplichte subsidievermelding).