Subsidieregeling monumenten Fryslân

De subsidie is er voor natuurlijke personen en privaatrechtelijke rechtspersonen die eigenaar of zakelijk gebruiksgerechtigde zijn van zo'n monument. Eigenaren van een woonhuis-monument vallen buiten deze regeling; zij kunnen wel terecht bij een lening van het Nationaal Restauratiefonds of bij de landelijke Woonhuisregeling.

Er zijn drie hoofdcategorieën: restauratie en herbestemming van rijksmonumenten (€ 3.020.000), restauratie en herbestemming van gemeentelijke monumenten (€ 250.000) en onderhoud van rijksmonumentale molens (€ 150.000). Binnen deze categorieën bestaan aparte onderdelen, elk met een eigen aanvraagformulier: restauratie bij herbestemming, "gewone" restauratie, deelrestauratie en herstel van boerderijdaken.

Je krijgt een percentage van de subsidiabele kosten vergoed, met een minimum- en maximumbedrag per onderdeel. Voor grote restauraties van rijksmonumenten loopt dat op tot € 500.000, voor gemeentelijke monumenten en boerderijdaken tot € 25.000.

Aanvragen kan alleen van 14 tot en met 18 september 2026, met het juiste formulier per categorie plus verplichte bijlagen zoals een restauratieplan en begroting. De subsidie gaat op volgorde van binnenkomst; bij te veel aanvragen op één dag beslist loting. Je krijgt uiterlijk in december 2026 bericht.

Wie mag aanvragen

• Alleen natuurlijke personen en privaatrechtelijke rechtspersonen die eigenaar of zakelijk gebruiksgerechtigde zijn van het monument. Ben je dat niet, dan behoor je niet tot de doelgroep.
• Per monument mag je maximaal één aanvraag indienen per openstelling. Gecombineerde aanvragen (bijvoorbeeld voor meerdere onderdelen tegelijk) zijn niet mogelijk; per onderdeel is een apart formulier nodig.

Wat afvalt

• Woonhuizen en oorspronkelijke woonhuizen komen nooit voor subsidie in aanmerking, in geen van de onderdelen. Een woonhuis is een gebouw dat uitsluitend voor wonen is bestemd, of voor de helft of meer van de oppervlakte feitelijk wordt bewoond of daarvoor geschikt is (met keuken en badkamer). Een oorspronkelijk woonhuis is een gebouw dat in oorsprong (deels) voor wonen is gebouwd, zoals een pastorie, kosterswoning of tuinmanswoning. Uitzonderingen hierop zijn onder meer musea, kastelen, paleizen, kerkgebouwen, buitenplaatsen, gebouwen van liefdadigheid, molens, gemalen, watertorens en boerderijen; die tellen dus niet als woonhuis.
• Monumenten die eigendom zijn van een overheid, of die door een overheid worden gebruikt voor haar publieke taken (zoals bruggen of sluizen), komen niet in aanmerking. Overheden moeten hun eigen monumenten onderhouden.
• Als bij schade alle subsidiabele kosten al door een verzekering worden gedekt, wordt de aanvraag geweigerd.
• Voor de meeste restauratie-onderdelen geldt een ondergrens: is het te verstrekken subsidiebedrag lager dan € 5.000 (bij molens: € 500), dan valt de aanvraag af.
• Aanvragen die buiten het tijdvak 14 tot en met 18 september 2026 binnenkomen, worden geweigerd, ook als ze maar één dag te vroeg of te laat zijn.
• Zijn de werkzaamheden vergunningplichtig op grond van de Omgevingswet (of, bij gemeentelijke monumenten, een gemeentelijke monumentenverordening), dan moet die vergunning al zijn aangevraagd op het moment van indienen. Is de vergunning geweigerd, dan wordt ook de subsidieaanvraag geweigerd.
• Bij restauratie (niet bij herbestemming) geldt meestal de eis van "technische urgentie": het casco van het monument, onderdeel of bouwkundige eenheid moet in een inspectierapport van de Monumentenwacht zijn aangeduid als matig of slecht. Zonder die aanduiding kom je niet in aanmerking.
• Bij herbestemming naar wonen geldt een aanvullende eis: bij rijksmonumenten moeten minimaal twee woningen worden gerealiseerd, bij gemeentelijke monumenten minimaal drie.
• Bij restauratieplannen met een ontwerpopgave (rijksmonumenten) moet het plan zijn opgesteld door een architect; is dat niet zo, dan volgt weigering.
• Voor onderhoud van rijksmonumentale molens geldt dat er al een lopende Sim-beschikking van het Rijk moet zijn met een resterende looptijd van minimaal één jaar, en dat de werkzaamheden niet gericht mogen zijn op verplaatsing, restauratie of overwegend op reconstructie van de molen.
• Kosten waarvoor al subsidie is verstrekt via de rijksregeling Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim) komen niet nogmaals voor subsidie in aanmerking.

Restauratie van rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten (algemeen)

• Subsidiabel zijn de restauratiekosten zoals genoemd in de Leidraad subsidiabele instandhoudingskosten (de leidraad die ook het Rijk gebruikt bij de Subsidieregeling instandhouding monumenten). Welke kostenposten dit precies zijn, staat niet in de tekst van de regeling zelf maar in die leidraad.
• Bij een klinkend monument (uurwerk, orgel, beiaard of luidklok) kunnen ook de kosten worden vergoed die zijn genoemd in de Nota Klinkende Monumenten van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed uit 2007.
• Bij een groen monument geldt een uitzondering: dan zijn uitsluitend de kosten subsidiabel van de onderdelen die zijn genoemd in paragraaf 92 van de Leidraad subsidiabele instandhoudingskosten. Andere kosten aan een groen monument komen niet in aanmerking.
• Kosten die al eerder subsidie hebben gekregen via de rijksregeling Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim) zijn uitgesloten van dubbele subsidiëring.
• Kosten van werkzaamheden waarmee je al bent begonnen vóórdat je de aanvraag indient, of die zijn gestart nadat je de aanvraag indiende maar vóórdat er een besluit is genomen, komen alleen in aanmerking als Gedeputeerde Staten daarvoor vooraf schriftelijk toestemming hebben gegeven op een uitdrukkelijk verzoek.

Herstel of reconstructie van boerderijdaken (rijks- en gemeentelijke monumenten)

Deze categorie kent een eigen, specifiekere kostenregeling:

• Primair subsidiabel zijn de kosten van restauratie (herstel) van bestaande traditionele dakbedekking, mits die dakbedekking in een rapport van de Monumentenwacht als matig of slecht is aangemerkt.
• Ook subsidiabel zijn de kosten van reconstructie: het vervangen van niet-traditionele dakbedekking (bijvoorbeeld golfplaten) door traditionele dakbedekking. Hiervoor hoeft de bestaande dakbedekking niet matig of slecht te zijn.
• Traditionele dakbedekking betekent: dezelfde soort, kwaliteit, vorm, materiaal, uitstraling en technische uitvoering als de dakbedekking bij de oorspronkelijke bouw. Bij riet gaat het om natuurriet; bij pannen om dakpannen die qua type, dikte, formaat en kleur overeenkomen met de oorspronkelijke pannen van vóór 1940. Naoorlogse pantypen zoals grootformaat- of sneldekpannen en de OVH-pan zijn dus uitgesloten, al mogen tweedehands pannen van het juiste, oudere type wel worden gebruikt.
• Aanvullend zijn ook de kosten subsidiabel van herstel van de onderliggende constructie: panlatten, rietlatten, stopriet, spreilaag, tengels, juffers en sporen, maar alleen voor zover die onderdelen in het rapport van de Monumentenwacht als matig of slecht zijn aangemerkt.
• In plaats van een sluitende begroting mag je bij deze categorie volstaan met een uitgewerkte offerte.

Onderhoud rijksmonumentale molens

• Hier zijn niet de kosten uit de Leidraad leidend, maar de kosten die het Rijk al subsidiabel heeft verklaard in de lopende Sim-beschikking voor die molen. De provinciale subsidie bouwt dus voort op wat het Rijk al heeft goedgekeurd.

Wat niet subsidiabel is

• Kosten voor woonhuizen en oorspronkelijke woonhuizen, omdat deze categorieën volledig zijn uitgesloten van de regeling.
• Kosten die al door een verzekering worden gedekt bij schade: als alle subsidiabele kosten door een verzekering worden vergoed, wordt de hele aanvraag geweigerd.
• Kosten van werkzaamheden aan monumenten die eigendom zijn van een overheid of door een overheid voor publieke taken worden gebruikt.
• Reconstructiewerkzaamheden, behalve in de gevallen waar de regeling dat expliciet toestaat (boerderijdaken); bij onderhoud van molens is reconstructie zelfs uitdrukkelijk een weigeringsgrond.
• Kosten die al eerder zijn vergoed via de Sim-regeling van het Rijk.
• Bij groene monumenten: alle kosten die niet vallen onder de onderdelen uit paragraaf 92 van de Leidraad subsidiabele instandhoudingskosten.

Rijksmonumenten (paragraaf 2.1)

• Restauratie bij herbestemming: maximaal 65% van de subsidiabele kosten, met een maximum van € 500.000.
• "Gewone" restauratie (niet zijnde een molen): maximaal 50% van de subsidiabele kosten, met een maximum van € 500.000.
• Restauratie van een rijksmonumentale molen: maximaal 60% van de subsidiabele kosten, met een maximum van € 500.000.
• Deelrestauratie: maximaal 50% (bij een molen: 60%) van de subsidiabele kosten, met een maximum van € 250.000.
• Herstel of reconstructie van het dak van een rijksmonumentale boerderij: maximaal 50% van de subsidiabele kosten, met een maximum van € 25.000.

Gemeentelijke monumenten (paragraaf 2.2)

• Restauratie bij herbestemming: maximaal 65% van de subsidiabele kosten, met een maximum van € 25.000.
• "Gewone" restauratie en herstel van boerderijdaken: maximaal 50% van de subsidiabele kosten, met een maximum van € 25.000.
• Deelrestauratie: maximaal 50% van de subsidiabele kosten, met een maximum van € 12.500.

Onderhoud rijksmonumentale molens (paragraaf 2.3)

• Maximaal 15% van de subsidiabele kosten (de kosten die het Rijk al subsidiabel heeft geacht in de lopende Sim-beschikking), met een minimum van € 500 en een maximum van € 10.875.

Het percentage en maximum gaan dus omhoog naarmate je in een "zwaardere" categorie valt (bijvoorbeeld herbestemming in plaats van gewone restauratie, of rijksmonument in plaats van gemeentelijk monument) en omlaag bij deelrestauraties of boerderijdaken. Het daadwerkelijke bedrag is bovendien altijd gemaximeerd op het percentage van de werkelijk subsidiabele kosten: bij lagere kosten dan het maximumbedrag krijg je dus nooit meer dan dat percentage.

Voor rijksmonumenten geldt binnen het subsidieplafond van € 3.020.000 een gereserveerd bedrag van € 500.000 voor twee met naam genoemde instellingen van bijzonder provinciaal belang (Stichting Alde Fryske Tsjerken € 300.000 en Stichting De Fryske Mole € 200.000); voor overige aanvragen resteert € 2.520.200. Is het budget in een categorie op, dan is er geen ruimte meer, ook al voldoet je aanvraag verder aan alle voorwaarden.

Wanneer

Je kunt uitsluitend aanvragen van 14 september 2026 tot en met 18 september 2026. Aanvragen die eerder of later binnenkomen, worden geweigerd. Voor bepaalde onderdelen (herbestemming, deelrestauratie met ontwerpopgave) geldt dat een eventuele omgevingsvergunning of gemeentelijke monumentvergunning al vóór 14 september 2026 aangevraagd moet zijn, dus vóórdat je de subsidieaanvraag indient.

Welk formulier

Per onderdeel van de regeling bestaat een apart aanvraagformulier. Kies het formulier dat past bij jouw situatie:

• Restauratie bij herbestemming van een rijksmonument
• Restauratie van een gebouwd rijksmonument (inclusief deelrestauratie)
• Restauratie van een groen rijksmonument
• Restauratie of reconstructie van het dak van een rijksmonumentale boerderij
• Restauratie bij herbestemming van een gemeentelijk monument
• Restauratie van een gebouwd gemeentelijk monument (inclusief deelrestauratie)
• Restauratie van een groen gemeentelijk monument
• Herstel van het dak van een boerderij als gemeentelijk monument
• Onderhoud van rijksmonumentale molens

De formulieren zelf komen medio juni 2026 online; welke bijlagen precies nodig zijn, zie je dan bij het formulier. Per monument mag je maar één aanvraag per openstelling indienen; voor elke aanvraag gebruik je een apart formulier.

Hoe indienen

Drie manieren: digitaal (met DigiD of eHerkenning), per post, of persoonlijk afgeven bij de balie van het provinciehuis. Aanvragen per e-mail zijn niet mogelijk. Vanwege de vaak omvangrijke bijlagen mag je die op een USB-stick meesturen met het ondertekende formulier, of afgeven bij de balie.

Elk formulier bestaat uit vaste onderdelen

• Een voorselectie met ja/nee-vragen om snel te checken of je aanvraag kansrijk is, voordat je het hele formulier invult.
• Gegevens van de aanvrager: organisatievorm, contactgegevens, eventueel KvK-inschrijving en gemachtigde.
• Bankgegevens.
• Gegevens van het object en de werkzaamheden, inclusief vergunningstatus en eventuele start van de werkzaamheden.
• Financiële gegevens: begrote kosten, btw-verrekenbaarheid, eventueel al gemaakte kosten.
• Verplichte bijlagen (zie hieronder).
• Een ondertekende verklaring.

Verplichte bijlagen (afhankelijk van onderdeel en situatie)

• Restauratieplan: bij rijksmonumenten met sluitende begroting (werkomschrijving/bestek + begroting), bij gemeentelijke monumenten en boerderijdaken kan worden volstaan met werkomschrijving/bestek + uitgewerkte offerte. Gebruik voor de begroting het verplichte begrotingsmodel (kies "Gebouwd" of "Groen").
• Bouwhistorisch onderzoek: verplicht bij herbestemming, om aan te tonen dat dit vooraf is gedaan en in de planvorming is verwerkt.
• Inspectierapport van de Monumentenwacht: verplicht bij restauratie (niet bij herbestemming) om technische urgentie aan te tonen, en bij restauratie van bestaande dakbedekking.
• Rapport van een deskundige: bij groene monumenten, om de slechte of matige staat van de betreffende onderdelen aan te tonen.
• Machtiging: als je de aanvraag laat indienen door een gemachtigde, moet de machtiging ondertekend zijn door de eigenaar of zakelijk gebruiksgerechtigde.
• Uittreksel Handelsregister (niet ouder dan drie maanden) en kopie statuten: als de aanvrager bij de KvK is ingeschreven.
• Document waaruit blijkt dat de ondertekenaar(s) namens een kerkgenootschap mogen optreden: als een kerkgenootschap eigenaar is.
• Verklaring van de gemeente dat werkzaamheden niet vergunningplichtig zijn, óf een kopie van de (aangevraagde) omgevingsvergunning inclusief bijlagen en ontvangstbevestiging.
• Overzicht van reeds uitgevoerde of lopende werkzaamheden met kosten: als je al bent gestart vóór de aanvraag.
• Sim-documenten: kopie van de subsidiebeschikking van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de berekening van subsidiabele kosten, of (als nog geen beschikking is ontvangen) een kopie van de Sim-aanvraag, bij rijksmonumenten waarvoor ook rijkssubsidie loopt of is aangevraagd. Bij molenonderhoud is de Sim-beschikking altijd verplicht.

Ondertekening

Het formulier moet worden ondertekend door de eigenaar, zakelijk gebruiksgerechtigde of diens gemachtigde. Let op de bevoegdheid: zijn bestuurders volgens de KvK gezamenlijk bevoegd, dan moeten meerdere bestuurders tekenen (check de statuten). Bij een kerkgenootschap zijn doorgaans minimaal twee bestuurders nodig (vaak rentmeester en secretaris), of een document waaruit hun bevoegdheid blijkt. Ontbrekende handtekeningen maken de aanvraag onvolledig.

Let op de volgorde van binnenkomst

De datum waarop je aanvraag volledig is, geldt als datum van binnenkomst voor de verdeling van het budget. Zorg dus dat alles compleet is; anders schuift je plek in de rij op.

Wie beoordeelt en hoe lang duurt het

Gedeputeerde Staten van Fryslân beoordelen de aanvraag. Volgens de aanvraagformulieren wordt het besluit genomen binnen maximaal 13 weken na het indienen van een volledige aanvraag. Op de productpagina staat dat je uiterlijk in december 2026 de beschikking ontvangt.

Verdeelsystematiek

Subsidie wordt toegekend op volgorde van datum van binnenkomst van de volledige aanvraag, niet op kwaliteit of inhoud. Komen er op dezelfde dag meer volledige aanvragen binnen dan het budget toelaat, dan bepaalt loting de onderlinge rangorde. Alle aanvragen van diezelfde dag maken daarbij gelijke kans, ongeacht hoe snel op die dag is ingediend. Moet een aanvraag worden aangevuld omdat hij onvolledig was, dan geldt de datum van de aanvulling als nieuwe datum van binnenkomst.

Uitbetaling: voorschot

• Subsidies tot € 25.000 worden volledig bevoorschot.
• Bij subsidies vanaf € 25.000 bedraagt het voorschot maximaal 80% van het verleende bedrag.
• Het voorschot wordt eenmalig uitgekeerd, op het moment dat in de beschikking staat, op het bankrekeningnummer dat je in de aanvraag hebt opgegeven.

Verantwoording en vaststelling

De manier van verantwoorden hangt af van het subsidiebedrag:

• Tot € 25.000: je toont desgevraagd aan dat de activiteiten zijn uitgevoerd en aan de verplichtingen is voldaan. Gedeputeerde Staten stellen de subsidie ambtshalve vast, binnen 22 weken na de datum waarop de activiteiten uiterlijk verricht moesten zijn.
• Van € 25.000 tot € 125.000: je dient zelf een vaststellingsaanvraag in met een activiteitenverslag en een verklaring inzake werkelijke kosten en opbrengsten. Dit moet binnen 13 weken na de uiterste of feitelijke afrondingsdatum van de activiteiten. Vaststelling volgt binnen 22 weken na ontvangst van die aanvraag.
• Vanaf € 125.000: je dient een vaststellingsaanvraag in met een activiteitenverslag, een financieel verslag (met werkelijk gemaakte en betaalde kosten, gerealiseerde opbrengsten en eigen bijdrage) én een controleverklaring bij dat financiële verslag. Ook hier geldt de termijn van 13 weken na afronding van de activiteiten, met vaststelling binnen 22 weken na ontvangst.

Verplichtingen tijdens de looptijd

Tijdens de uitvoering gelden onder meer: starten binnen twee jaar na subsidieverlening, afronden binnen drie jaar (eenmalig verlengbaar met een jaar op gemotiveerd verzoek), werken volgens de geldende restauratienormen, controle toelaten door rijk, provincie en gemeente, en (bij rijksmonumenten met ontwerpopgave) werken onder directievoering van een architect. Na afronding geldt een instandhoudingsplicht van minimaal vijf jaar en, afhankelijk van het gebruik, een openstellingsverplichting (minimaal drie dagen per jaar, of aanmelding voor de Open Monumentendag).

Een aparte, dwingende meldingsplicht geldt zodra aannemelijk is dat de werkelijke kosten 20% of meer lager uitvallen dan begroot: dat moet je onverwijld schriftelijk melden. Ook andere gewijzigde omstandigheden (uitstel, andere werkzaamheden, schade, surseance, faillissement) moet je direct melden. Te laat of niet melden kan de afhandeling van je subsidie negatief beïnvloeden, los van de gevolgen van de omstandigheid zelf.

Draag je het monument over aan een derde, dan moet je binnen drie maanden na overdracht een vaststellingsaanvraag indienen; de nieuwe eigenaar kan daarna eventueel voor de resterende afronding subsidie krijgen, maar dan gelden de regels over voorschotten en verdeelvolgorde niet meer op dezelfde manier.