IPCEI Waterstof: Waterstofproductie door elektrolyse

Deze regeling is gesloten voor aanvragen. De aanvraagperiode liep van 1 september 2022 09:00 tot 14 september 2022 17:00. Het subsidieplafond van € 783.500.000 is volledig verleend: er is niets meer beschikbaar.

U kwam alleen in aanmerking als u in de zomer van 2020 had meegedaan aan de Interessepeiling IPCEI Waterstof, als Nederland uw project had aangeboden voor prenotificatie bij de Europese Commissie, en als de Commissie uw project geschikt vond. De Commissie heeft destijds 8 Nederlandse projecten goedgekeurd; 7 daarvan kregen op basis van een kwaliteitsrangschikking geheel of gedeeltelijk subsidie.

U kreeg subsidie voor maximaal 100% van de onrendabele top van uw project: het deel van de investering dat zich niet terugverdient.

Omdat de regeling gesloten is en het budget op is, kunt u nu geen nieuwe aanvraag meer indienen. Wel gelden er voor projecten die al subsidie hebben ontvangen nog verplichtingen, zoals jaarlijkse voortgangsrapportages, het melden van wijzigingen in het project, en na afloop een aanvraag tot vaststelling met een eindrapport.

Harde eisen die golden voor deelname:

• U deed mee aan de Interessepeiling IPCEI Waterstof in de zomer van 2020. Zonder deelname aan deze interessepeiling kwam uw project niet in beeld.
• Nederland heeft uw project aangeboden voor prenotificatie bij de Europese Commissie, als onderdeel van de IPCEI Waterstof industriegolf. Zonder deze aanbieding door Nederland viel u af.
• De Europese Commissie moest uw project geschikt vinden in het notificatieproces van deze golf. Alleen als de Commissie akkoord ging, kreeg u daadwerkelijk subsidie.
• Uw project moest kwantitatief of kwalitatief belangrijk en vernieuwend zijn. Projecten die niet verder gingen dan wat de markt al biedt, vielen af.
• U moest het project binnen Nederland kunnen uitvoeren.
• Uw project moest passen in een Europese waardeketen (productie, opslag, gebruik) van klimaatneutrale waterstof.
• Uw project moest bijdragen aan het gebruik en de productie van klimaatneutrale waterstof.
• Kennisverspreiding was verplicht: ook buiten de directe projectpartners moest u kennis delen binnen de Europese Unie.

Wie viel af:

• Bedrijven die niet hadden meegedaan aan de interessepeiling in 2020 konden niet instromen.
• Projecten die de Commissie in het notificatieproces niet geschikt vond, kregen geen subsidie, ook al waren ze door Nederland aangeboden.
• Projecten die niet aantoonbaar verder gingen dan de bestaande markttechnieken (dus geen echte innovatie) vielen af op het criterium "belangrijk en vernieuwend".
• Projecten zonder duidelijke plek in de Europese waardeketen van klimaatneutrale waterstof pasten niet binnen de regeling.

Het dossier meldt dat de Europese Commissie 8 Nederlandse projecten heeft goedgekeurd, waarvan 7 uiteindelijk geheel of gedeeltelijk subsidie kregen op basis van een rangschikking op kwaliteit. Dit betekent dat goedkeuring door de Commissie op zich niet altijd genoeg was: bij een tekort aan budget werd op kwaliteit gerangschikt en kon een project alsnog buiten de boot vallen of minder krijgen dan aangevraagd.

Het loket noemt geen aparte eisen over rechtsvorm, sector buiten waterstof, of bedrijfsgrootte; de tekst spreekt algemeen over "bedrijven en/of onderzoeksorganisaties". Ook noemt het dossier geen eis over minimale of maximale investeringsomvang.

Basis: de onrendabele top

De subsidie is gericht op de onrendabele top van uw project: het deel van uw investering dat zich niet terugverdient. U kreeg hiervoor subsidie tot maximaal 100% van dat bedrag. Dit is geen kostensoort-voor-kostensoort regeling, maar een financieringsgat-benadering: de subsidie dicht (een deel van) het verschil tussen wat het project kost en wat het oplevert.

Wat globaal onder de kosten valt volgens de aanvullende EU-stukken

De bijgevoegde vragen-en-antwoordendocument van de Europese Commissie (opgesteld voor de voorbereiding van een IPCEI Waterstof) geeft enkele aanwijzingen over de aard van subsidiabele kosten binnen dit type IPCEI, al gaat het daarbij om algemene EU-kaders en niet om een uitgewerkte Nederlandse tarievenlijst:

• Investeringskosten (CAPEX) vormen de hoofdcategorie. Zo is bevestigd dat investeringskosten voor de bouw van een eigen hernieuwbare-elektriciteitsinstallatie (bijvoorbeeld een windpark dat een elektrolyse-installatie voedt) als subsidiabele kosten worden gezien. Het uiteindelijke subsidiebedrag wordt dan bepaald op basis van het financieringsgat over de gehele levensduur van het project.
• Beperkte operationele kosten (OPEX) kunnen ook meetellen, maar dit is volgens het dossier beperkt en hangt af van specifieke categorieën in de bijlage van de Europese IPCEI-mededeling (in het dossier aangeduid als letters d, f en g van die bijlage, zonder dat de inhoud van die letters verder is toegelicht).
• Vooruitbetaalde elektriciteit (bijvoorbeeld een volume dat vooraf wordt afgekocht maar over meerdere jaren wordt geleverd) telt niet als investeringskost. Dit blijft een operationele kost, ook als het bedrag in één keer wordt betaald. De aard van een kostenpost verandert niet door de manier van betalen.
• Elektriciteitskosten van een windpark dat rechtstreeks en exclusief is verbonden met een elektrolyse-installatie (dus niet via het net) worden op dezelfde manier behandeld als andere operationele kosten: de betalingswijze of directe koppeling verandert de aard van de kosten niet.
• Wanneer elektriciteit van een offshore windpark deels wordt gebruikt voor waterstofproductie en deels niet, is subsidie mogelijk voor het deel dat daadwerkelijk voor de waterstofproductie wordt ingezet.

Wat expliciet niet subsidiabel is

• Belastingvrijstellingen of accijnsvoordelen over de levensduur van een installatie horen niet bij de lijst van subsidiabele kosten. Dit soort fiscale voordelen valt onder ander beleid (bijvoorbeeld energiebelastingregels), niet onder deze subsidieregeling.
• Prijsgaranties zijn niet voorzien binnen het IPCEI-kader als zodanig. Ze kunnen wel meetellen bij de beoordeling van de businesscase en het financieringsgat van een project, maar ze zijn geen apart te vergoeden kostenpost.
• Grijze (fossiele) waterstofproductie wordt niet gezien als geschikt voor steun: de Commissie is er niet van overtuigd dat dit type productie een marktfalen kent dat steun rechtvaardigt.

Afschrijvingen

Voor de berekening van het financieringsgat (bijvoorbeeld bij grote apparatuur zoals elektrolysers) accepteert de beoordelende partij in de regel een redelijke afschrijvingsmethode, zoals die ook wordt gebruikt in de nationale boekhoud- of belastingregels en in de gecontroleerde jaarrekening van het bedrijf. Bij twijfel over manipulatie kunnen ook fabrieksspecificaties worden gebruikt. Voor vergelijkbare investeringen wordt verwacht dat projecten dezelfde of vergelijkbare afschrijvingstermijnen gebruiken.

Wat het dossier niet specificeert

Er staan geen concrete tarieven per m², per uur, per FTE of per eenheid vermogen (bijvoorbeeld per MW elektrolysecapaciteit) in het dossier. Ook is er geen vast percentage per kostensoort genoemd (zoals "personeelskosten tellen voor X% mee"). Voor de exacte, per project vastgestelde subsidiabele kosten en de opbouw daarvan bij toegekende projecten verwijst het dossier naar de individuele verleningsbeschikkingen, die niet in dit dossier zijn opgenomen.

Het totale budget voor deze regeling was € 783.500.000. Dit budget is volledig verleend: 0% (€ 0) was op 14 september 2022 nog beschikbaar. Er is dus geen ruimte meer binnen dit plafond.

Van de 8 door de Europese Commissie goedgekeurde Nederlandse projecten kregen 7 projecten geheel of gedeeltelijk subsidie, op basis van een rangschikking op kwaliteit. Dit betekent dat een hogere kwaliteitsscore meer kans gaf op het volledige aangevraagde bedrag, terwijl lager gerangschikte projecten slechts deels of niet werden gehonoreerd toen het budget op was.

Het dossier geeft geen concrete bedragen per project of per bedrijf, geen ondergrens of bovengrens in euro's per aanvraag, en geen aparte percentages voor bijvoorbeeld kleine en middelgrote ondernemingen binnen deze specifieke Nederlandse regeling. Wel is er een aandachtspunt: bij de vaststelling moet u een controleverklaring van een accountant aanleveren als het subsidiebedrag per individuele deelnemer per project € 125.000 of hoger is. Dat bedrag zegt iets over de orde van grootte van de verleende subsidies, maar is geen tarief of maximum op zich.

Op Europees niveau meldt het dossier dat de deelnemende lidstaten gezamenlijk tot € 5,2 miljard aan subsidie zouden uitgeven binnen het bredere IPCEI Hy2Use-programma, met naar verwachting nog eens € 7 miljard aan particuliere investeringen als gevolg. Dit zijn EU-brede cijfers en geen bedragen die direct naar uw eigen Nederlandse project zijn te herleiden.

Stap 1: Interessepeiling (voortraject, zomer 2020)

Voordat de subsidieaanvraag zelf openging, moest u hebben meegedaan aan de Interessepeiling IPCEI Waterstof in de zomer van 2020. Dit was een apart, eerder traject met zijn eigen tijdlijn, los van de uiteindelijke aanvraagperiode in september 2022. Zonder deelname hieraan kwam u niet in aanmerking voor de vervolgstappen.

Stap 2: Prenotificatie bij de Europese Commissie

Nederland heeft de geselecteerde projecten aangeboden voor prenotificatie bij de Europese Commissie, als onderdeel van de IPCEI Waterstof industriegolf. Dit deed u niet zelf; dit liep via de Nederlandse overheid namens de deelnemende bedrijven en organisaties.

Stap 3: Notificatieproces en goedkeuring door de Commissie

De Europese Commissie beoordeelde de aangeboden projecten in het notificatieproces. Alleen projecten die de Commissie geschikt vond, kwamen in aanmerking voor daadwerkelijke subsidie. Het dossier vermeldt dat de Commissie 8 Nederlandse projecten heeft goedgekeurd.

Stap 4: De subsidieaanvraag zelf (1 tot 14 september 2022)

Binnen de aanvraagperiode van 1 tot 14 september 2022 diende u de formele subsidieaanvraag in bij RVO. Het dossier verwijst naar een knop "Aanvraag bekijken" op de loketpagina, maar specificeert niet welke exacte formulieren of bijlagen destijds verplicht waren bij deze aanvraag zelf. Van de 8 goedgekeurde projecten kregen 7 uiteindelijk geheel of gedeeltelijk subsidie, op basis van een rangschikking op kwaliteit.

Stappen na toekenning: lopende verplichtingen

*Jaarlijkse voortgangsrapportage* Als uw project langer loopt dan 12 maanden, dient u eenmaal per jaar een voortgangsrapportage in. Dit doet u via een onlineformulier dat u invult en verstuurt. De exacte rapportagedata staan vermeld in de brief met uw beschikking.

*Wijzigingen melden* Zodra er belangrijke wijzigingen in uw project optreden, meldt u dit direct. Voor bepaalde wijzigingen vraagt u vooraf toestemming aan RVO.

Stap 5: Aanvraag tot vaststelling (na afloop van het project)

Na afloop van uw project vraagt u de vaststelling van de subsidie aan. Hierbij horen de volgende verplichte documenten:

• Vertrouwelijk eindrapport
• Wat: een uitgebreid inhoudelijk rapport over de activiteiten en resultaten van het project, met onderdelen als projectgegevens, samenvatting, doelstelling, projectresultaten per werkpakket/mijlpaal, onderbouwing van de bijdrage aan de Europese en Nederlandse doelstellingen, financieringsplan en funding gap-analyse, een kostenoverzicht, en een toelichting op uitvoering, problemen en wijzigingen.
• Wie stelt het op: de penvoerder/aanvrager van het project (het dossier noemt geen apart ondertekeningsvereiste door een specifieke functionaris, maar het rapport wordt ingediend als bijlage bij de aanvraag tot vaststelling namens de penvoerder en deelnemers).
• Deadline: binnen drie maanden na afloop van het project.
• Taal: bij voorkeur Nederlands.

• Openbaar eindrapport
• Wat: een publiek toegankelijke, goed leesbare samenvatting van het project voor een breder publiek, zonder commerciële promotie. Moet onder meer de samenvatting, resultaten, knelpunten, bijdrage aan de regeling, spin-off, publicatieoverzicht, contactpersoon en de verplichte standaardzin over de subsidieverstrekker bevatten (zie het format voor de exacte tekst).
• Wie stelt het op: u bent zelf verantwoordelijk voor de uitgave; u bepaalt de vormgeving.
• Deadline: binnen drie maanden na afloop van het project, gelijk met het vertrouwelijke eindrapport.
• Bijzonderheid: dit rapport wordt pas gepubliceerd nadat eventuele rechten op de kennis zijn vastgelegd. Als het vertrouwelijke eindrapport vertrouwelijke informatie bevat, levert u dit openbare eindrapport apart aan.

• Controleverklaring van een accountant (alleen bij hogere bedragen)
• Wat: een verklaring die bevestigt dat het aangevraagde/vastgestelde subsidiebedrag klopt.
• Wie ondertekent: een accountant.
• Wanneer verplicht: als het subsidiebedrag per individuele deelnemer per project € 125.000 of hoger is.

Zowel het eindrapport als het formulier voor de aanvraag tot vaststelling zijn digitaal beschikbaar via www.rvo.nl/ipcei. U dient de aanvraag tot vaststelling met alle bijlagen in via diezelfde website.

Het dossier vermeldt geen concrete informatie over de vorm en het moment van voorschotten binnen deze regeling. Wel is duidelijk dat er een systeem is van verlening (de toekenning), gevolgd door een periode van uitvoering met verplichtingen, en afsluitend een vaststelling waarbij te veel of te weinig ontvangen subsidie wordt verrekend.

Verplichtingen tijdens de looptijd van het project

*Jaarlijkse voortgangsrapportage* Duurt uw project langer dan 12 maanden, dan dient u eenmaal per jaar een voortgangsrapportage in via een onlineformulier. De exacte rapportagedata staan in uw beschikkingsbrief, dus dit verschilt per project.

*Vrijwillige openbare voortgangsrapportage* U kunt daarnaast vrijwillig een openbare voortgangsrapportage opstellen volgens het vaste format, bedoeld om andere ondernemers te laten profiteren van uw ervaringen. Dit is geen verplichting maar een optie.

*Wijzigingen melden* Belangrijke wijzigingen in uw project moet u direct melden. Voor sommige wijzigingen heeft u vooraf toestemming van RVO nodig. Als u dit niet doet, loopt u het risico dat u geen subsidie krijgt voor de gewijzigde onderdelen, of in het ergste geval voor het hele project.

Na afloop: vaststelling en uitbetaling

Na afloop van uw project vraagt u de vaststelling van de subsidie aan. Hiermee wordt bepaald of u te veel of te weinig subsidie heeft ontvangen, en wordt dit verrekend. Bij deze aanvraag levert u binnen drie maanden na afloop van het project een vertrouwelijk eindrapport en een openbaar eindrapport aan. Is het subsidiebedrag per individuele deelnemer per project € 125.000 of hoger, dan voegt u ook een controleverklaring van een accountant toe.

Uit het format voor het eindrapport blijkt dat er ook na de vaststelling nog verplichtingen kunnen doorlopen, zoals:

• periodieke monitoring en rapportage van milieuaspecten (waaronder de 70%-eis/additionaliteit) elke vijf jaar, zolang de financieringskloof reikt
• periodieke rapportage in het kader van het clawback-mechanisme, zolang de financieringskloof reikt
• jaarlijkse rapportage binnen de Europese governance van de betreffende IPCEI-golf

Het dossier specificeert niet exact hoe en op welk moment de uitbetaling zelf plaatsvindt (bijvoorbeeld ineens na vaststelling of in termijnen), en noemt geen concrete beoordelingstermijn voor de aanvraag tot vaststelling zelf. Voor de precieze werkwijze rond de aanvraag van de vaststelling verwijst het dossier naar de Subsidiespelregels van RVO.