Interessepeiling IPCEI Waterstof

Een IPCEI is een instrument waarmee de Europese Commissie goedkeuring kan geven voor overheidssteun aan grote, grensoverschrijdende projecten van gemeenschappelijk Europees belang. Voor waterstof ging het om projecten in opwek, gebruik, opslag en/of transport van klimaatneutrale waterstof, en om projecten rond de maakindustrie van elektrolysers. Door meerdere nationale projecten samen te voegen in één Europees project wilde de EU een robuuste waardeketen voor waterstof opbouwen en zo de kosten van klimaatneutrale waterstof verlagen.

De peiling was bedoeld voor ondernemingen, groot en klein. Middelgrote en kleine ondernemingen werden nadrukkelijk uitgenodigd om ook mee te doen. Belangrijk: met je registratie vroeg je geen subsidie aan. Je gaf alleen aan interesse te hebben, zonder dat je je ergens aan verbond. Ook het ministerie ging daarmee nog geen verplichting aan.

Op het moment van de oproep was nog niet zeker of er daadwerkelijk een Europese IPCEI Waterstof zou komen. Met de verzamelde informatie maakte het ministerie een inschatting van wat nodig zou zijn voor een eventuele subsidieregeling, en beoordeelde het of de Nederlandse voorstellen pasten binnen een overkoepelend Europees project.

Aanmelden kon alleen via registratie vóór de sluitingsdatum; die mogelijkheid bestaat nu niet meer. Of en wanneer er een echte subsidieregeling komt waarin je daadwerkelijk subsidie kunt aanvragen, was op het moment van deze publicatie nog niet bekend.

Belangrijk om te beseffen: dit was geen subsidieaanvraag. Met de registratie vroeg je geen geld aan, maar liet je alleen weten dat je interesse had in deelname aan een mogelijke IPCEI Waterstof. Je verbond je er nog niet aan, en het ministerie deed ook geen toezegging.

De voorwaarden voor deelname aan een IPCEI Waterstof:

• Het project moet kwantitatief of kwalitatief van belang zijn en vernieuwend, en het moet binnen Nederland worden uitgevoerd.
• Het project moet passen in een Europese waardeketen van klimaatneutrale waterstof en bijdragen aan de opschaling van klimaatneutrale waterstof.
• De voorkeur gaat uit naar een samenwerkingsverband van meerdere ondernemingen. Komen die uit andere Europese landen, dan is dat een voordeel, maar geen harde eis.
• De nadruk ligt op investeringsprojecten, maar ook onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten konden meedoen.
• Kennisverspreiding binnen de Europese Unie is van belang, ook buiten de direct betrokken projectpartners.

Middelgrote en kleine ondernemingen werden nadrukkelijk ook uitgenodigd om hun belangstelling kenbaar te maken; het was dus niet alleen voor grote industriële spelers bedoeld.

Wie afvalt (of destijds afviel):

• Projecten die niet binnen Nederland worden uitgevoerd, vallen buiten de opzet van deze interessepeiling.
• Projecten die niet aansluiten op een Europese waardeketen van klimaatneutrale waterstof of niet bijdragen aan opschaling, passen niet binnen het doel van de regeling.
• Het detailniveau van je informatie was in deze fase niet doorslaggevend: ook projecten waarvan nog geen gedetailleerde informatie beschikbaar was, konden zich aanmelden. Je viel er dus niet op af als je plannen nog pril waren.

Er gelden geen aparte formele knock-outcriteria, zoals rechtsvorm, sector-uitsluitingen of minimale investeringsbedragen, buiten de bovenstaande inhoudelijke voorwaarden.</tekst> </invoke>

• De nadruk ligt op investeringsprojecten in de opwek, het gebruik, opslag en/of transport van klimaatneutrale waterstof, en op projecten rondom de maakindustrie van elektrolysers.
• Ook projecten voor onderzoek en ontwikkeling konden in aanmerking komen, naast investeringsprojecten.
• Mogelijk wordt maximaal 100% van de onrendabele top gesubsidieerd.

Er is dus geen lijst met subsidiabele kosten te geven zoals je die bij een reguliere subsidieregeling zou verwachten.

Wat we uit de achtergrondstukken kunnen meenemen (zonder dat dit iets zegt over wat er via deze interessepeiling vergoed werd):

De Europese Commissie geeft in de bijgevoegde stukken bredere aanwijzingen over hoe kosten bij een IPCEI in het algemeen worden benaderd, wat relevant kan zijn zodra er wél een subsidieregeling komt:

• Investeringskosten (CAPEX) komen in de praktijk van eerdere IPCEI's in aanmerking. Zo geeft de Commissie aan dat investeringskosten voor de bouw van een eigen duurzame elektriciteitsopwekkingsinstallatie (bijvoorbeeld voor het voeden van een elektrolyser) waarschijnlijk als subsidiabele kosten worden gezien.
• Beperkte operationele kosten (OPEX) kunnen ook subsidiabel zijn. De Commissie noemt dat in eerdere IPCEI's deels OPEX-steun is verleend, onder verwijzing naar specifieke categorieën in de bijlage van de IPCEI-mededeling.
• Vooruitbetaalde elektriciteit (bijvoorbeeld een volume dat je vooraf inkoopt en over meerdere jaren geleverd krijgt) wordt gezien als operationele kost, geen investeringskost, ook als je het bedrag vooraf betaalt. Het soort kosten verandert niet door de betaalmomenten.
• Elektriciteitskosten van een niet aan het net gekoppelde, direct verbonden hernieuwbare-energie-installatie (bijvoorbeeld een windpark rechtstreeks verbonden met een power-to-gas-installatie) worden op dezelfde manier behandeld: het soort kosten (operationeel of investering) verandert niet door deze directe koppeling.
• Voor de berekening van de "funding gap" (het verschil tussen kosten en opbrengsten dat de steun moet dichten) worden alle opbrengsten en uitgaven geprojecteerd over de volledige levensduur van het project. Afschrijvingstermijnen van bijvoorbeeld elektrolysers moeten aansluiten bij redelijke, in de accountantsverklaarde jaarrekening gebruikelijke methoden, en de Commissie verwacht dat vergelijkbare investeringen (zoals elektrolysers binnen één project) dezelfde of vergelijkbare afschrijvingstermijnen gebruiken.
• Belastingvrijstellingen (zoals accijnsvrijstelling op waterstof voor mobiliteit) horen niet bij de lijst van subsidiabele kosten onder de IPCEI-mededeling. Dat is een ander, regulier fiscaal of regelgevend traject, niet iets dat via de IPCEI-kostenberekening loopt.
• Contributies in natura, zoals het onder de marktprijs beschikbaar stellen van grond, kunnen een vorm van steun zijn, maar dit is aan de lidstaat zelf om te bepalen en er bestaat geen aparte "IPCEI-status" die andere EU-regelgeving opzij zet.

Wat nadrukkelijk niet subsidiabel lijkt volgens deze achtergrondstukken: hydrogen dat niet uit hernieuwbare bronnen komt (zogeheten "grijze" waterstof) is volgens de Commissie geen voor de hand liggende kandidaat voor steun, omdat niet duidelijk is dat daar een marktfalen aan de orde is dat steun rechtvaardigt.

Voor déze interessepeiling zelf blijft de conclusie: er zijn geen subsidiabele kostensoorten, tarieven of rekenregels van toepassing, omdat het om een belangstellingsregistratie ging en niet om een subsidieaanvraag.

• Mogelijk wordt maximaal 100% van de onrendabele top gesubsidieerd. Dit is uitdrukkelijk een mogelijkheid ("mogelijk"), geen toezegging en geen vaststaand percentage.
• Voor deelname aan de interessepeiling zelf gold geen minimum- of maximumbedrag, simpelweg omdat er niets werd uitgekeerd op basis van deze registratie.

Wat wél duidelijk wordt: een eventuele daadwerkelijke subsidie zou pas beschikbaar komen als er een subsidieregeling volgt na een positieve staatssteunprocedure bij de Europese Commissie. Tot die tijd is er geen "hoeveel" te noemen, alleen een mogelijk maximumpercentage van de onrendabele top.

Dit proces zou op zijn vroegst eind 2021 tot een uitkomst leiden.</tekst> </invoke>

Stap 1: belangstelling registreren (vóór 22 september 2020, 17.00 uur)

Je gaf via het loket aan interesse te hebben in deelname aan een mogelijke IPCEI Waterstof. Dit was geen subsidieaanvraag: je vroeg geen geld aan en verbond je nergens aan. Er wordt evenmin een naam van een verplicht in te vullen format genoemd.

Wel is duidelijk waar de registratie inhoudelijk op moest aansluiten: je gaf informatie over je project, ook als dat project nog niet in detail was uitgewerkt. Het detailniveau van de informatie was in deze fase namelijk niet doorslaggevend voor selectie. De interessepeiling was gericht op projecten in verschillende ontwikkelingsfases, dus zowel vroege ideeën als verder uitgewerkte plannen konden worden aangemeld.

Stap 2: beoordeling van de voorstellen (na de sluitingsdatum)

Na 22 september 2020 bekeek het ministerie de binnengekomen voorstellen op onder andere:

• toepasbaarheid binnen het beoogde overkoepelende Europese IPCEI Waterstof;
• of het project past binnen het beschikbare budget.

Stap 3: mogelijke matchmaking

In deze fase kon een internationale matchmakingsbijeenkomst worden georganiseerd voor projecten die interessant waren voor een mogelijke IPCEI Waterstof.

Stap 4: eventuele publicatie van een subsidieregeling

Als er daadwerkelijk een IPCEI Waterstof zou komen waarin subsidie aangevraagd kon worden, dan zou dit mogelijk gepubliceerd worden in de Staatscourant.

Stap 5: staatssteunprocedure bij de Europese Commissie

Voor projecten die onderdeel werden van de IPCEI Waterstof kon vervolgens een staatssteunprocedure bij de Europese Commissie worden gestart om goedkeuring te vragen voor de overheidssteun. Elke lidstaat deed dit individueel en ongeveer gelijktijdig voor haar eigen nationale projecten. Dit proces zou op zijn vroegst eind 2021 tot een uitkomst leiden.

Documenten

De achtergrondstukken (de Europese waterstofstrategie en de vraag-en-antwoorddocumenten over de IPCEI-procedure) geven wel aan wat bij een latere, formele IPCEI-aanvraag relevant zou worden, zoals een zogeheten "chapeau"-document van de lidstaat waarin marktfalen en de samenhang van het project worden onderbouwd, en company project portfolios met financiële gegevens over subsidiabele kosten en de funding gap. Deze documenten horen echter bij een eventuele latere subsidieaanvraag, niet bij deze interessepeiling.

Voor vragen over de interessepeiling verwijst het loket naar het contactformulier op de pagina.

Wie beoordeelt

Het ministerie (opdrachtgever is het ministerie van Economische Zaken en Klimaat) bekeek de voorstellen na de sluitingsdatum.

Waarop werd beoordeeld

De voorstellen werden bekeken op:

• toepasbaarheid binnen het beoogde overkoepelende Europese IPCEI Waterstof;
• of het project past binnen het beschikbare budget.

Mogelijke matchmaking

In deze fase kon een internationale matchmakingsbijeenkomst worden georganiseerd voor projecten die interessant waren voor een mogelijke IPCEI Waterstof. Dit is door het loket als mogelijkheid genoemd, niet als vaste, gegarandeerde stap.

Geen betalingen of verplichtingen tijdens een "looptijd"

Omdat de interessepeiling geen subsidie toekende, was er geen voorschot, geen periodieke rapportageverplichting en geen vaststelling achteraf. Er is dus ook geen "looptijd" waarover je verantwoording moest afleggen op basis van deze registratie.

Wat er ná deze fase kon volgen

• Als er een subsidieregeling zou komen waarin daadwerkelijk subsidie aangevraagd kon worden, volgde daarvan mogelijk een publicatie in de Staatscourant.
• Voor projecten die onderdeel werden van een daadwerkelijke IPCEI Waterstof kon vervolgens een staatssteunprocedure bij de Europese Commissie worden gestart, om goedkeuring te krijgen voor de overheidssteun.
• Elke lidstaat zou dit individueel en ongeveer gelijktijdig doen voor haar eigen nationale projecten.
• Dit proces zou op zijn vroegst eind 2021 tot een uitkomst leiden.

De achtergrondstukken van de Europese Commissie geven aan dat er geen wettelijke of andere harde deadline bestaat tussen een eventuele pre-notificatie en de daadwerkelijke notificatie bij een IPCEI-traject; dit hangt af van de lidstaten zelf en van de kwaliteit van de ingediende stukken. Ook wordt genoemd dat een goede jointe aanpak van meerdere lidstaten het proces sterk kan versnellen, en dat de kwaliteit van de onderbouwing (marktfalen, financiële gegevens, funding gap) bepalend is voor de snelheid van de Commissiebeoordeling. Dit betreft echter het eventuele vervolgtraject na deze interessepeiling, niet de interessepeiling zelf.

Voor deze specifieke interessepeiling geldt kortom: er was geen beoordelingsuitslag per individuele aanvrager in de vorm van een toe- of afwijzing met rechtsgevolg, geen betaling, en geen verplichting tijdens een looptijd.